Pratite nas na društvenim mrežama

Sjećanje na Bertoluccijeve “Sanjare”

FILM

Sjećanje na Bertoluccijeve “Sanjare”

,,Revolucija nije gala večera. Nije književno djelo, crtež niti tapiserija. Ne može se završiti istom elegancijom i mirnoćom, niti nježnošću, prijateljstvom, učtivošću, obuzdavanjem i plemenitošću. Revolucija je ustanak, nasilni čin, u kome jedna klasa nadjača drugu“.

Šezdeset i osma godina, na društvenoj i političkoj karti Evrope prošlog stoljeća predstavlja čvorišnu tačku i polazište redefiniranja osnovnih stavova i tekovina civilizacije. Pokret koji je u svom početku bio izraz neslaganja, uglavnom studenata, sa otpuštanjem iz pariške kinoteke Henrija Langloisa, prerastao je u mjesto artikulacije skoro svih alternativnih glasova, marginalnih skupina i vankanonskih mišljenja. Kako danas i u kojim značenjima možemo ”čitati” 1968. a da to ne bude nostalgični pastiš prošlosti ili skeptična kritika utopizma? Ovim pitanjama bavi se i film Sanjari (2003) Bernarda Bertoluccija. Sam film ne zauzima određeni politički stav; on jeste političan film; jer svojom naracijom propituje jedan (politički) događaj. Međutim, stalnim dovođenjem u pitanje i autoironiziranjem polazišne teme filma, on se ograđuje od donošenja konačnog zaključka, te omogućuje poliperspektivizam interpretacije.

Prikazivanje studentskog pokreta iz 1968. godine u filmu Sanjari je personalizirano; ispričano iz intimne i lične perspektive troje mladih ljudi. Mladi revolucionari nisu prikazani jednolično, ukazano je na procesualnost njihovih identiteta; na kontekstualnu uslovljenost njihovih subjekata, čime se film ograđuje od donošenja konačnih zaključaka. Portretiranje likova je izvršeno prvenstveno kroz njihove međusobne odnose koji se temelje na principu igre. Kroz lična iskustva likova prikazan je odnos tadašnjih marginalnih skupina naspram dominantnog kolektivnog kanona. Revolucija biva parcelisana u mikrokosmose; čime se dobiva višestruka perspektiva.

Sanjari Bernarda Bertoluccija u ideju revolucije ugrađuju ideju umjetnosti. Može li umjetnost mijenjati strukture svijeta? Da li je umjetnost odraz stvarnosti ili, stvarnost može biti odraz umjetnosti? Na samom početku filma Mathew (narator filma) govoreći o filmskoj umjetnosti, filmu i filmskom platnu, kaže i šta je to platno značilo za njih: ”Možda je platno bilo i zaklon. Štitilo nas je od svijeta”. Dalje kaže, da je u tom trenutku, u proljeće 1968. godine ”svijet konačno probio platno”. U tom naglom susretu dva svijetu; u susretu jedne umjetničke (idealističke) paradigme i praktičnosti realnog svijeta Bertolluci ponovo redefinira sam pojam revolucije.

U vrijeme burnih zbivanja 1968. Bertolucci je bio nekoliko godina stariji od protagonista svog filma “Sanjari”, međutim priča filma svakako sadrži i autobiografske konotacije. Ljevičar i libertinac, Bertolucci slavi ‘68. kao procvat slobode, ljubavi i erotizma, međutim kroz lik Amerikanca Matthewa zauzima prema njoj i kritičko stajalište.

Bertolucci je maestralno povezao tematziranje ljubavi, seksa, filmske umjetnosti i revolucije, iznova demonstriravši i svoj velik redateljski dar, osobito razvidan u redateljskim rješenjima u interijerima (druga polovica filma gotovo isključivo se događa u zatvorenom prostoru), a film plijeni i dojmljivim dizajnom, osobito vrhunskom fotografijom i scenografijom.

Ljubitelji filmske klasike doći će na svoje, jer u svojevrsnom esejiziranju povijesti filmske umjetnosti Bertolucci na divan način uključuje inserte iz niza antologijskih ostvarenja poput “Nakaza”, “Plave Venere”, “Kraljice Christine”, “Do posljednjeg daha”, odnosno inserata iz filmova Bustera Keatona i Charlieja Chaplina. No ni to nije sve – filmski soundtrack čine krasne francuske melodije poput La Mer Charlesa Treneta ili Tous les garçons et les filles Françoise Hardy, a uključene su i rock veličine onog vremena – Jimi Hendrix i The Doors. Spomenimo i sjajne nositelje glavnih uloga – jednog od najintrigantnijih novijih američkih glumaca M. Pitta (Bully, Umorstvo po brojevima, Posljednji dani), divno otkriće ovog filma E. Green (Kraljevstvo nebesko) te mladog francuskog glumca L. Garrela.

Sanjari predstavljaju Bertoluccijevu filmsku odu provokativnom, buntovnom i slobodnom duhu šezdesetih godina 20. vijeka, kao i celuloidnu odu svjetskoj kinematografiji… Rađen po knjizi Gilberta Adaira iz 1988. godine ,,The holy innocents“, film ,,Sanjari“ pokušava uhvatiti duh jednog čudesnog revolucionarnog vremena, vremena političkih previranja, studentskih i antiratnih protesta, redefinisanja kulturnih vrijednosti, kao i osvajanja mnogih sloboda pomicanjem granica – seksualnih i ostalih…

Dvije paralelne priče o spoljašnjem i unutrašnjem svijetu čovjeka, spojene u jednu jedinstvenu ideju o sanjarenju, potrebi za revolucionarnim promjenama, kreativnosti, umjetnosti, ljepoti samoj po sebi i bezgraničnoj slobodi – priča o jednoj jedinstvenoj generaciji koja je makar pokušala da promijeni sebe i svijet ili je makar filozofirala i sanjarila eksperimentišući sa svim mogućim izrazima bunta i potrebe za slobodom (rušeći barijere u i oko sebe, barikade i sve (ne) moguće granice)… Troje mladih ljudi je ,,zaraženo“ pariskom Kinotekom i Novim talasom…Oni ne sanjaju neku bolju stvarnost (koju će, možda, donijeti ,, revolucija“ na ulicama Pariza šezdesetih) već umjetnost. Po njima, suštinski smisao revolucije, proljeća 1968., ogleda se u inverznoj činjenici (obratno od tradicionalnog poimanja) da umjetnost više ne podražava stvarnost već da stvarnost podražava umjetnost.

,,Ovaj film mi je pružio priliku da posebnu pažnju posvetim ne samo duhu mladih sa kraja šezdesetih već i samoj majskoj revoluciji 1968. godine, kao i zlatnom dobu francuskog filma, zajedno sa svim stručnim ljudima koji su stvarali tokom novog talasa. Mnogi moji filmovi opisani su kao epski. Međutim, film ,,Sanjari“ je znatno intimniji od svojih prethodnika. Moja kamera će polako otkriti centralni lik Metjua, i svijet strasti u kome se nalaze i ostali likovi, koje predstavljaju Teo i Izabel. Do kraja filma Metju i njegovo dvoje zavodnika priznaju događaje i uticaje iz spoljašnjeg svijeta, a sve to kroz bolno putovanje konfuznom adolescencijom. Događaji na ulicama mogu se posmatrati kao dvojna metafora – ujedno predstavlja Francusku i svijet i svijet adolescenata u borbi sa odrastanjem i odgovornošću.

Istovremeno, predstavljena je surova realnost, od koje ovaj trio likova pokušava da pobjegne, a jedini način za to pronalaze u bjekstvu kroz filmove i međusobno razumijevanje i prisnost. Ipak, forma ne mora uvijek odrediti funkciju a dio čarolije fimskog stvaralaštva je u tome što i lokacija na kojoj snimate može probuditi ideju za film. Za mene se kreativni proces ne završava pisanjem scenarija, već je stvaranje interaktivan proces između mjesta snimanja, mojih glumaca i ekipe“, objasnio je Bernardo Bertolucci svoj filmski klasik.

Krećući se između polova seksualnih i političkih snova Bertolucci nas veoma smjelo (bez lažnog moralisanja, predrasuda i duha malograđanskog konformizma) vodi na čudesno unutrašnje i spoljašnje putovanje radosti življenja – bez straha, kočnica, neuroza, psihoza i glupih normi koje guše životnost i slobodu izraza… Filmske replike i citati filmskih klasika (od Goddara do Hawksa i mnogih drugih značajnih imena i filmova čije sekvence vještom montažom savršeno uklapa u priču o sanjarenju, ljubavi i revoluciji) daju filmu još jednu moćnu dimenziju, crtu besmrtnosti i duhovnosti koja ne priznaje podjele, strahove, gluposti, mrtvilo, neznanje… Razbarušeni, boemski, kreativno intonirani enterijer stana( ili čovjekove unutrašnjosti gdje se odigravaju sve drame i komedije svijeta) unutar kojeg troje mladih ljudi eksperimentišu svojim životima rušeći sve moguće barijere i predrasude u potrazi za slobodom i ljubavi (,,koja postoji samo kao dokaz“) koji se valjaju preko zapaljenih barikada revolucionarnog Pariza 1968. godine, odraz je stanja jednog burnog vremena – kao jedan od glavnih, zasebnih likova ovog izvanrednog, inspirativnog i intrigantnog filma (samo za hrabre, one koji umiju da sanjare i bore se, uprkos svemu, za svoje ideale i snove).





 

Otkrijte svijet umjetnosti i kulture!

Ostavi komentar

Ostavite odgovor

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *

Još iz rubrike FILM

Advertisement

NAJNOVIJE

Advertisement
NA VRH